Strefy pożarowe: dopuszczalna powierzchnia i zasady podziału

Czym jest strefa pożarowa według warunków technicznych?

Definicję zawiera § 226 ust. 1: strefę pożarową stanowi budynek albo jego część oddzielona od innych budynków lub innych części budynku elementami oddzielenia przeciwpożarowego, o których mowa w § 232 ust. 4, bądź pasami wolnego terenu o szerokości nie mniejszej niż dopuszczalne odległości z § 271 ust. 1–7. Strefę tworzą więc ściany i stropy o wymaganej klasie REI albo odpowiednia odległość od sąsiedniego obiektu.

Częścią budynku w tym rozumieniu jest także kondygnacja, jeżeli klatki schodowe i szyby dźwigowe spełniają co najmniej wymagania określone w § 256 ust. 2 dla klatek schodowych (§ 226 ust. 2). Chodzi o obudowane klatki zamykane drzwiami co najmniej EI 30 i wyposażone w urządzenia zapobiegające zadymieniu lub służące do usuwania dymu. W biurowcach i hotelach to najczęstszy układ: każda kondygnacja jest osobną strefą, a strop pełni rolę oddzielenia.

Powierzchnię strefy oblicza się jako powierzchnię wewnętrzną budynku lub jego części i wlicza się do niej powierzchnię antresoli (§ 226 ust. 3). Ten drugi warunek bywa pomijany w halach magazynowych z antresolami technologicznymi oraz w galeriach z poziomami otwartymi na pasaż.

Jak klasyfikuje się strefy pożarowe: ZL, PM i IN?

Paragraf 209 dzieli budynki i ich części stanowiące odrębne strefy na trzy grupy. ZL to strefy mieszkalne, zamieszkania zbiorowego i użyteczności publicznej, PM to strefy produkcyjne i magazynowe, IN to strefy inwentarskie. Do wymagań PM odnoszą się również garaże, hydrofornie, kotłownie, węzły ciepłownicze, rozdzielnie elektryczne i stacje transformatorowe (§ 209 ust. 3).

Strefa zaliczona do więcej niż jednej kategorii zagrożenia ludzi musi spełnić wymagania każdej z nich (§ 209 ust. 5). W obiektach wielofunkcyjnych, takich jak stadion z częścią konferencyjną albo dworzec z galerią handlową, rozstrzygnięcie kategorii na wczesnym etapie determinuje dopuszczalną wielkość strefy, klasę odporności pożarowej i długości dojść ewakuacyjnych.

• ZL I: pomieszczenia do jednoczesnego przebywania ponad 50 osób niebędących stałymi użytkownikami, np. sale widowiskowe, galerie, dworce
• ZL II: obiekty przeznaczone przede wszystkim dla osób o ograniczonej zdolności poruszania się, np. szpitale, żłobki, przedszkola, domy dla osób starszych
• ZL III: użyteczność publiczna niezakwalifikowana do ZL I i ZL II, np. biura
• ZL IV: budynki mieszkalne
• ZL V: zamieszkanie zbiorowe niezakwalifikowane do ZL I i ZL II, np. hotele
• PM: produkcja, magazyny, garaże i pomieszczenia techniczne
• IN: budynki inwentarskie

Jaka jest dopuszczalna powierzchnia strefy pożarowej ZL?

Wartości podaje tabela w § 227 ust. 1. Rozróżnia ona budynki o jednej kondygnacji nadziemnej (bez ograniczenia wysokości) oraz budynki wielokondygnacyjne według grup wysokości z § 8: niskie do 12 m, średniowysokie ponad 12 m do 25 m, wysokie ponad 25 m do 55 m i wysokościowe powyżej 55 m. Budynki mieszkalne kwalifikuje się także według liczby kondygnacji nadziemnych.

Strefa ZL obejmująca podziemną część budynku nie powinna przekraczać 50% dopuszczalnej powierzchni strefy tej samej kategorii dla pierwszej kondygnacji nadziemnej (§ 227 ust. 2). Ograniczenia nie stosuje się, gdy wyjścia ewakuacyjne z kondygnacji podziemnej prowadzą bezpośrednio na zewnątrz (§ 227 ust. 3). Ze strefy ZL II o powierzchni przekraczającej 750 m² w budynku wielokondygnacyjnym musi być zapewniona ewakuacja do innej strefy na tej samej kondygnacji (§ 227 ust. 5). W szpitalach to wymaganie w praktyce wyznacza siatkę stref na każdym oddziale.

• ZL I, ZL III, ZL IV, ZL V: 10 000 m² w budynku jednokondygnacyjnym, 8000 m² w niskim, 5000 m² w średniowysokim, 2500 m² w wysokim i wysokościowym
• ZL II: 8000 m² w budynku jednokondygnacyjnym, 5000 m² w niskim, 3500 m² w średniowysokim, 2000 m² w wysokim i wysokościowym

O ile można powiększyć strefę pożarową przy tryskaczach i oddymianiu?

W strefach ZL § 227 ust. 4 pozwala powiększyć powierzchnię o 100% przy zastosowaniu stałych samoczynnych urządzeń gaśniczych wodnych oraz o 100% przy samoczynnych urządzeniach oddymiających uruchamianych za pomocą systemu wykrywania dymu. Przy jednoczesnym zastosowaniu obu instalacji powiększenie wynosi 200%. Wyjątek jest istotny dla rynku biurowego: zwiększenia nie dotyczą stref w wielokondygnacyjnych budynkach wysokich i wysokościowych, gdzie limit 2500 m² dla ZL III pozostaje sztywny.

Dla stref PM z tabeli w § 228 zasady są inne (§ 229): tryskacze dają 100%, samoczynne urządzenia oddymiające 50%, a obie instalacje łącznie 150%. Paragraf 230 dodaje dwa ułatwienia dla PM z wyjątkiem garaży. W budynku jednokondygnacyjnym albo na ostatniej kondygnacji budynku wielokondygnacyjnego strefę można powiększyć o 100%, jeżeli budynek nie zawiera pomieszczenia zagrożonego wybuchem, jest wykonany z elementów nierozprzestrzeniających ognia i ma samoczynne urządzenia oddymiające. W budynku jednokondygnacyjnym z tryskaczami i samoczynnymi urządzeniami oddymiającymi wielkości strefy PM się nie ogranicza.

Przykład z praktyki: jednokondygnacyjna galeria handlowa (ZL I) z tryskaczami i oddymianiem uruchamianym przez detekcję dymu może mieć strefę do 30 000 m². Ten sam program funkcjonalny w budynku niskim wielokondygnacyjnym daje 24 000 m² na strefę. Takie strefy analizujemy w F&K symulacjami CFD, bo o bezpieczeństwie ewakuacji decyduje wtedy skuteczność oddymiania, a nie sam podział budowlany.

Jak gęstość obciążenia ogniowego wpływa na strefę pożarową PM?

W strefach PM, z wyjątkiem garaży, dopuszczalną powierzchnię ustala się z tabeli w § 228 ust. 1 na podstawie gęstości obciążenia ogniowego Q oraz tego, czy w strefie jest pomieszczenie zagrożone wybuchem. Zasady obliczania Q wskazuje § 208 ust. 2 pkt 2 przez odesłanie do Polskich Norm; wykaz norm w załączniku do rozporządzenia wymienia PN-B-02852:2001 w części dotyczącej gęstości obciążenia ogniowego.

Strefy PM w podziemnej części budynku nie powinny przekraczać 50% wartości z tabeli (§ 228 ust. 2). W budynkach wysokich i wysokościowych strefy o Q powyżej 2000 MJ/m² są niedopuszczalne, co zgadza się z tabelą klas odporności pożarowej w § 212 ust. 4. Obciążenie ogniowe warto więc liczyć rzetelnie i dla docelowej technologii magazynowania, bo zmiana asortymentu po oddaniu obiektu potrafi przesunąć strefę do innego przedziału.

• Strefy pozostałe, Q ≤ 500 MJ/m²: 20 000 m² (jedna kondygnacja), 10 000 m² (N i SW), 5000 m² (W i WW)
• Strefy pozostałe, 500 < Q ≤ 1000 MJ/m²: 15 000 m², 8000 m², 2500 m²
• Strefy pozostałe, 1000 < Q ≤ 2000 MJ/m²: 8000 m², 4000 m², 1000 m²
• Strefy pozostałe, 2000 < Q ≤ 4000 MJ/m²: 4000 m², 2000 m², niedopuszczalne w W i WW
• Strefy pozostałe, Q > 4000 MJ/m²: 2000 m², 1000 m², niedopuszczalne w W i WW
• Z pomieszczeniem zagrożonym wybuchem, Q ≤ 500 MJ/m²: 8000 m², 3000 m², 1000 m²
• Z pomieszczeniem zagrożonym wybuchem, 500 < Q ≤ 1000 MJ/m²: 6000 m², 2000 m², 500 m²
• Z pomieszczeniem zagrożonym wybuchem, 1000 < Q ≤ 2000 MJ/m²: 4000 m², 1000 m², niedopuszczalne w W i WW
• Z pomieszczeniem zagrożonym wybuchem, 2000 < Q ≤ 4000 MJ/m²: 2000 m² w budynku jednokondygnacyjnym, w wielokondygnacyjnych niedopuszczalne
• Z pomieszczeniem zagrożonym wybuchem, Q > 4000 MJ/m²: 1000 m² w budynku jednokondygnacyjnym, w wielokondygnacyjnych niedopuszczalne

Jak duża może być strefa pożarowa w garażu?

Garaże są wyłączone z tabeli § 228 i mają własne zasady. Powierzchnia strefy w nadziemnym lub podziemnym garażu zamkniętym nie powinna przekraczać 5000 m² (§ 277 ust. 1). Można ją powiększyć o 100%, jeżeli strefę chronią stałe samoczynne urządzenia gaśnicze wodne albo jeżeli co najwyżej dwa stanowiska postojowe oddzielono ścianami o klasie co najmniej EI 30 w części pełnej, z prześwitem pod stropem od 0,1 do 0,5 m (§ 277 ust. 2).

Tryskacze są obowiązkowe w garażu zamkniętym obejmującym więcej niż dwie kondygnacje podziemne lub położonym poniżej drugiej kondygnacji podziemnej, chyba że strefa ma bezpośredni wjazd lub wyjazd z budynku (§ 277 ust. 3). Wentylacja oddymiająca uruchamiana przez system wykrywania dymu jest wymagana, gdy strefa nie ma bezpośredniego wjazdu lub wyjazdu albo przekracza 1500 m² (§ 277 ust. 4). W garażu podziemnym strefy powyżej 1500 m² muszą mieć możliwość oddzielenia od siebie i od części nadziemnej drzwiami, bramami lub innymi zamknięciami co najmniej EI 30 (§ 278 ust. 6).

W garażach wielopoziomowych, które analizujemy symulacjami CFD, granica strefy na rampie i zamknięcia na drogach manewrowych to zwykle najtrudniejszy element koncepcji. Otwory na drogach manewrowych są zwolnione z limitu 15% powierzchni ściany (§ 232 ust. 2), ale ich zamknięcia muszą współpracować ze scenariuszem oddymiania.

Jak przeprowadzić podział budynku na strefy pożarowe?

Podział zaczyna się od funkcji, a nie od rzutu. Najpierw ustala się kategorie ZL i PM poszczególnych części, grupę wysokości i klasę odporności pożarowej, potem porównuje powierzchnie z limitami i dopiero wtedy wyznacza linie oddzieleń. Kilka wymagań wymusza odrębne strefy niezależnie od powierzchni.

• Pomieszczenia produkcyjne, magazynowe i techniczne niepowiązane funkcjonalnie z częścią ZL stanowią odrębną strefę z własną klasą odporności pożarowej (§ 212 ust. 8, z zastrzeżeniem § 220)
• Pomieszczenia zbiorników wody gaśniczej, pompowni pożarowych, maszynowni wentylacji pożarowej i rozdzielni zasilających urządzenia niezbędne podczas pożaru stanowią odrębną strefę (§ 212 ust. 9)
• W budynku, którego kondygnacje należą do różnych kategorii ZL lub PM, klasę odporności pożarowej określa się dla kondygnacji odrębnie (§ 212 ust. 6)
• Części wydzielone ścianami oddzielenia od fundamentu do przekrycia dachu mogą być traktowane jak odrębne budynki (§ 210)
• Klasa ścian i stropów oddzielenia wynika z tabeli w § 232 ust. 4: REI 240, REI 120 lub REI 60 w zależności od klasy budynku

Co zrobić, gdy strefa pożarowa przekracza dopuszczalną powierzchnię?

Obiekty takie jak stacje metra, dworce, stadiony czy atria wielokondygnacyjnych galerii rzadko mieszczą się w tabelach bez kompromisu z funkcją. Jeżeli dopuszczalne powiększenia z § 227, § 229 lub § 230 nie wystarczają, pozostaje ekspertyza techniczna rzeczoznawcy do spraw zabezpieczeń przeciwpożarowych uzgodniona z komendantem wojewódzkim PSP. Przy nadbudowie, rozbudowie, przebudowie i zmianie sposobu użytkowania podstawą jest § 2 ust. 2 i 3a rozporządzenia, a ogólną podstawę rozwiązań zamiennych daje art. 6a ustawy o ochronie przeciwpożarowej.

Ekspertyza musi wykazać, że rozwiązanie zamienne zapewnia bezpieczeństwo nie gorsze niż podział zgodny z przepisem. W naszej praktyce podstawą są symulacje CFD zadymienia i warunków ewakuacji, obliczenia czasu ewakuacji oraz dodatkowe zabezpieczenia: strefowe oddymianie, kurtyny dymowe, zwiększona wydajność instalacji tryskaczowej, zamknięcia uruchamiane przez system sygnalizacji pożarowej. Uzgodnienie idzie sprawniej, gdy analiza powstaje na etapie koncepcji, zanim konstrukcja i układ instalacji zostaną zamrożone.

Stan prawny

Artykuł opisuje wymagania rozporządzenia Ministra Infrastruktury z 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie. Nowe warunki techniczne zmieniają numerację paragrafów; tekst zaktualizujemy po ich ogłoszeniu w Dzienniku Ustaw.