Ściana oddzielenia przeciwpożarowego: wymagania i klasy REI

Ściana oddzielenia przeciwpożarowego, ściana przeciwpożarowa czy ściana ogniowa?

Warunki techniczne posługują się wyłącznie pojęciem ściany oddzielenia przeciwpożarowego oraz szerszym pojęciem elementów oddzielenia przeciwpożarowego, do których należą też stropy. W tekście rozporządzenia nie ma ani „ściany przeciwpożarowej”, ani „ściany ogniowej”. „Ściana oddzielenia pożarowego” to po prostu skrót myślowy tego samego elementu i nie budzi wątpliwości.

Więcej kłopotu sprawiają dwa pozostałe określenia. „Ścianą przeciwpożarową” wykonawcy nazywają często każdą przegrodę z wymaganą klasą, na przykład obudowę klatki schodowej albo ścianę maszynowni wentylacyjnej. Takie ściany mają swoje klasy EI, ale nie muszą spełniać wszystkich warunków stawianych oddzieleniu strefy. „Ściana ogniowa” pochodzi ze starszej literatury i z tłumaczeń angielskiego fire wall. W dokumentacji projektowej warto trzymać się terminologii rozporządzenia, bo pomylenie obudowy drogi ewakuacyjnej z oddzieleniem strefy kończy się zwykle niewłaściwą klasą drzwi, brakiem przepustów albo sporem przy odbiorze.

Istotą ściany oddzielenia jest jej rola w układzie stref. Zgodnie z § 226 ust. 1 strefę pożarową stanowi budynek albo jego część oddzielona od innych części elementami oddzielenia przeciwpożarowego, o których mowa w § 232 ust. 4. Ściana, która nie zamyka strefy, nie jest ścianą oddzielenia, nawet jeśli ma wysoką klasę.

Jaką klasę odporności ogniowej musi mieć ściana oddzielenia?

Wymaganą klasę podaje tabela w § 232 ust. 4. Punktem wyjścia jest klasa odporności pożarowej budynku (A–E), ustalana z § 212 na podstawie kategorii zagrożenia ludzi, wysokości budynku, a w budynkach PM gęstości obciążenia ogniowego. W tej samej tabeli podano klasy drzwi i innych zamknięć otworów.

Ważny szczegół dotyczy hal i obiektów tryskaczowanych. Paragraf 214 pozwala w budynku wyposażonym w stałe samoczynne urządzenia gaśnicze wodne obniżyć klasę odporności pożarowej o jedną, a § 215 dopuszcza klasę „E” dla jednokondygnacyjnego budynku PM spełniającego określone warunki. Jednak § 215 ust. 2 wprost stanowi, że takie obniżenie nie zwalnia z zachowania pierwotnie wymaganej klasy odporności ogniowej elementów oddzielenia przeciwpożarowego. Konstrukcja hali może więc zostać bez zabezpieczeń, a ściana oddzielenia i tak ma klasę liczoną jak dla budynku przed obniżeniem.

Dla budynków zwolnionych z wymagań klasy odporności pożarowej na podstawie § 213 elementy oddzielenia i ich zamknięcia muszą mieć co najmniej klasy przewidziane dla budynków klasy „D” i „E” (§ 232 ust. 5). Odnośnik do tabeli w § 216 ust. 1 przypomina ponadto, że klasa odporności ogniowej dotyczy elementu razem z uszczelnieniami złączy i dylatacjami.

• Budynek klasy „A”: ściany i stropy REI 240, stropy w ZL REI 120, drzwi i inne zamknięcia EI 120
• Budynek klasy „B” i „C”: ściany i stropy REI 120, stropy w ZL REI 60, drzwi i inne zamknięcia EI 60
• Budynek klasy „D” i „E”: ściany i stropy REI 60, stropy w ZL REI 30, drzwi i inne zamknięcia EI 30
• Drzwi z przedsionka przeciwpożarowego na korytarz i do pomieszczenia: EI 60 (A), EI 30 (B, C), EI 15 (D, E)
• Drzwi z przedsionka na klatkę schodową: E 60 (A), E 30 (B, C), E 15 (D, E)

Na czym musi być oparta ściana oddzielenia przeciwpożarowego?

Paragraf 235 ust. 1 wymaga, aby ścianę oddzielenia wznosić na własnym fundamencie albo na stropie opartym na konstrukcji nośnej o klasie odporności ogniowej nie niższej niż klasa tej ściany. To wymaganie łatwo przeoczyć w budynkach, w których ściana stoi na stropie nad garażem albo na ruszcie stalowym. Jeśli ściana ma REI 120, to podpierające ją belki, słupy i strop także muszą zachować nośność przez 120 minut.

W halach o konstrukcji stalowej lub z prefabrykatów trzeba ponadto przeanalizować, co się stanie, gdy po jednej stronie ściany zawali się przekrycie. Połączenia dachu ze ścianą należy zaprojektować tak, aby odkształcenie konstrukcji w strefie objętej pożarem nie pociągnęło ściany i nie otworzyło szczeliny w oddzieleniu. W dużych obiektach logistycznych i produkcyjnych to jedno z pierwszych miejsc, które oglądamy przy ocenie projektu.

Paragraf 210 dodaje możliwość o dużym znaczeniu dla kompleksów wielofunkcyjnych: części budynku wydzielone ścianami oddzielenia przeciwpożarowego w pionie, od fundamentu do przekrycia dachu, mogą być traktowane jako odrębne budynki. Taki podział pozwala osobno ustalić wysokość, klasę odporności pożarowej i wymagania instalacyjne dla każdej części, pod warunkiem że ściana jest ciągła na całej wysokości.

Czy ściana oddzielenia musi wystawać ponad dach i poza elewację?

Tak, albo trzeba zastosować rozwiązanie równoważne wskazane w § 235. Chodzi o to, aby pożar nie obszedł ściany po elewacji ani po dachu.

Najczęstszy problem w obiektach wielkopowierzchniowych dotyczy świetlików pasmowych i klap dymowych prowadzonych w pobliżu linii oddzielenia. Przesunięcie ich o kilka metrów na etapie koncepcji jest tańsze niż nadbudowa ściany i obróbki blacharskie na dachu gotowej hali.

• Elewacja: wysunięcie ściany co najmniej 0,3 m poza lico ściany zewnętrznej albo pionowy pas z materiału niepalnego o szerokości co najmniej 2 m i klasie EI 60 na całej wysokości ściany zewnętrznej (§ 235 ust. 2)
• Dach z przekryciem rozprzestrzeniającym ogień: wyprowadzenie ściany co najmniej 0,3 m ponad pokrycie albo pas z materiału niepalnego o szerokości co najmniej 1 m i klasie EI 60 bezpośrednio pod pokryciem, przy czym przekrycie na tej szerokości musi być nierozprzestrzeniające ognia (§ 235 ust. 3)
• Świetliki i klapy dymowe bliżej niż 5 m w poziomie od ściany: wyprowadzenie ściany co najmniej 0,3 m ponad ich górną krawędź; nie dotyczy świetlików nieotwieranych o klasie co najmniej E 30 ani zabudowy jednorodzinnej (§ 235 ust. 4)

Jak pas międzykondygnacyjny uzupełnia oddzielenie stropem?

Gdy strefą pożarową jest kondygnacja, oddzieleniem jest strop, a słabym punktem staje się elewacja. Paragraf 223 ust. 1 wymaga w ścianach zewnętrznych budynku wielokondygnacyjnego pasów międzykondygnacyjnych o wysokości co najmniej 0,8 m. Za równorzędne uznaje się daszki, gzymsy i balkony o wysięgu co najmniej 0,5 m albo inne oddzielenia poziome i pionowe o sumie wysięgu i wymiaru pionowego co najmniej 0,8 m. Elementy poziome muszą zachować szczelność i izolacyjność ogniową także na połączeniu ze ścianą zewnętrzną i być nierozprzestrzeniające ognia (§ 223 ust. 3). Warunek nie dotyczy ścian holu i dróg komunikacji ogólnej (§ 223 ust. 4).

Nad strefą PM o gęstości obciążenia ogniowego powyżej 1000 MJ/m² pas musi mieć co najmniej 1,2 m, a rozwiązanie równoważne wysięg 0,8 m lub sumę wymiarów 1,2 m (§ 224). Odnośnik do tabeli w § 216 ust. 1 wskazuje, że klasa odporności ogniowej ściany zewnętrznej dotyczy pasa międzykondygnacyjnego wraz z połączeniem ze stropem. W biurowcach wysokich z fasadą słupowo-ryglową właśnie to połączenie, czyli uszczelnienie szczeliny między krawędzią stropu a fasadą, decyduje o tym, czy oddzielenie kondygnacji działa.

Jakie otwory wolno wykonać w ścianie oddzielenia przeciwpożarowego?

Ściany i stropy oddzielenia muszą być wykonane z materiałów niepalnych, a otwory w nich obudowuje się przedsionkami przeciwpożarowymi albo zamyka drzwiami lub innymi zamknięciami przeciwpożarowymi (§ 232 ust. 1). Łączna powierzchnia otworów nie może przekraczać 15% powierzchni ściany, a w stropie oddzielenia 0,5% powierzchni stropu. Ograniczenia nie stosuje się do otworów w ścianach oddzielenia w garażu, które leżą na drogach manewrowych (§ 232 ust. 2).

Przedsionek przeciwpożarowy ma mieć rzut co najmniej 1,4 × 1,4 m, ściany i strop z materiałów niepalnych o klasie co najmniej EI 60, być zamykany drzwiami i wentylowany co najmniej grawitacyjnie (§ 232 ust. 3). Przeszklenia są dopuszczalne do 10% powierzchni ściany; wypełnienie ma mieć EI 120, EI 60 lub EI 30, gdy ściana jest obudową drogi ewakuacyjnej, oraz E 120, E 60 lub E 30 w pozostałych przypadkach, odpowiednio dla ściany REI 240, REI 120 i REI 60 (§ 232 ust. 6). W strefach PM dopuszcza się otwór do przeprowadzenia urządzeń technologicznych, na przykład przenośnika, chroniony w sposób równoważny drzwiom przeciwpożarowym (§ 232 ust. 7).

W galeriach handlowych granice stref przebiegają często przez pasaże i wejścia do dużych najemców. Zamknięcia w postaci bram i kurtyn o klasie EI zajmują wtedy znaczną część ściany, więc bilans 15% trzeba liczyć dla każdego odcinka oddzielenia osobno. Równie ważny jest scenariusz: zamknięcie opuszczane przez system sygnalizacji pożarowej nie może odcinać jedynej drogi ewakuacyjnej, a pole pod nim musi być wolne od stałych przeszkód.

Jak zabezpieczyć przejścia instalacyjne przez ścianę oddzielenia?

Przepusty instalacyjne w elementach oddzielenia muszą mieć klasę odporności ogniowej EI wymaganą dla tych elementów (§ 234 ust. 1). Wyjątek dotyczy pojedynczych rur instalacji wodnych, kanalizacyjnych i ogrzewczych wprowadzanych przez ściany i stropy do pomieszczeń higienicznosanitarnych (§ 234 ust. 2).

Przewody wentylacyjne i klimatyzacyjne w miejscu przejścia przez oddzielenie wyposaża się w przeciwpożarowe klapy odcinające o klasie równej klasie elementu oddzielenia w kryteriach E, I i S (§ 268 ust. 4). Przewód prowadzony przez strefę, której nie obsługuje, musi mieć klasę EIS wymaganą dla oddzielenia albo klapy odcinające (§ 268 ust. 5). Tam, gdzie wymagana jest instalacja sygnalizacyjno-alarmowa, klapy uruchamia ta instalacja, niezależnie od wyzwalacza termicznego (§ 268 ust. 6).

Praktyka odbiorów pokazuje, że przepust trzeba dobrać do konkretnego układu: rodzaju ściany, materiału i średnicy rury, izolacji, wiązki kabli. System zbadany dla ściany murowanej nie przenosi się automatycznie na ścianę z płyt gipsowo-kartonowych. Na dużych budowach warto od początku prowadzić rejestr przejść z oznaczeniem na rzutach, bo inwentaryzacja po zamknięciu sufitów jest kilkukrotnie droższa.

Jakie błędy w ścianach oddzielenia powtarzają się w dużych inwestycjach?

Większość usterek nie wynika z niewłaściwej klasy ściany, tylko z braku ciągłości oddzielenia. Poniżej punkty, które najczęściej zapisujemy w uwagach do projektów i przy ocenie obiektów istniejących.

• Ściana doprowadzona do sufitu podwieszanego zamiast do stropu konstrukcyjnego lub do przekrycia dachu
• Brak wymaganego podparcia: ściana REI 120 na stropie lub belce o niższej klasie odporności ogniowej
• Dylatacja konstrukcyjna w linii oddzielenia bez uszczelnienia o klasie ściany
• Nieuszczelniona szczelina między stropem a fasadą szklaną, która przerywa oddzielenie kondygnacji
• Przejścia kablowe i rurowe wykonane po montażu przepustów, bez uzupełnienia systemu
• Klapy dymowe i świetliki w odległości mniejszej niż 5 m od ściany bez jej wyprowadzenia ponad ich krawędź
• Drzwi i bramy w oddzieleniu z klasą niższą niż wymagana w § 232 ust. 4 dla danej klasy budynku

Kiedy ścianę oddzielenia można zastąpić rozwiązaniem zamiennym?

Nie każdy obiekt da się podzielić klasycznymi ścianami. Na stacjach metra, w węzłach przesiadkowych, halach widowiskowych i atriach galerii handlowych ciągłe oddzielenie często koliduje z funkcją. Przy nadbudowie, rozbudowie, przebudowie i zmianie sposobu użytkowania § 2 ust. 2 i 3a rozporządzenia pozwala spełnić wymagania w inny sposób, wskazany w ekspertyzie technicznej rzeczoznawcy do spraw zabezpieczeń przeciwpożarowych i uzgodniony z komendantem wojewódzkim PSP. Ogólną podstawę rozwiązań zamiennych daje art. 6a ustawy o ochronie przeciwpożarowej.

Rozwiązanie zamienne musi wykazać, że poziom bezpieczeństwa nie jest niższy niż przy spełnieniu przepisu wprost. W F&K podstawą takich wykazań są zwykle symulacje CFD rozwoju pożaru i zadymienia, a przy przegrodach także analiza oddziaływania termicznego na elementy konstrukcji. Tak postępujemy przy analizach garaży wielopoziomowych, galerii i obiektów infrastruktury podziemnej.

Stan prawny

Artykuł opisuje wymagania rozporządzenia Ministra Infrastruktury z 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie. Nowe warunki techniczne zmieniają numerację paragrafów; tekst zaktualizujemy po ich ogłoszeniu w Dzienniku Ustaw.